Een fanfare (uit het Arabisch: 'fanfar') is een muziekensemble dat bestaat uit koperblazers en slagwerk, aangevuld met saxofoons. Fanfares zijn vooral typisch voor Nederland en België. Maar fanfarekorpsen vindt men ook in Frankrijk, Spanje, Portugal ("fanfarra's"), Zwitserland en zelfs de Zwitserse Garde in de Vaticaanstad heeft een Corpo di fanfarria.

De in Duitsland bekende fanfarekorpsen horen niet in de categorie fanfareorkesten, maar zijn veeleer te karakteriseren als trompetterkorps. De Duitse fanfarekorpsen, bijvoorbeeld Die Eschweiler Fanfarentrompeter, hebben een heel andere bezetting, dan de fanfareorkesten die hier besproken worden. De Duitse fanfarekorpsen bestaan er uit ventielloze trompetten, meestal in (lage) Es gestemd, die soms ook door trompetten (in Bes gestemd) met ventielen vervangen worden. Andere blaasinstrumenten behoren niet in dit fanfarekorps, dat aangevuld wordt met verschillende trommen. Ten eerste zogenoemde Landsknechtstrommen, een tenortrom. Ten tweede kleine trommen en de grote trom. Bij een plaatsconcert werd het slagwerk aangevuld met een drumset.

Voorkomen

Van oudsher is de fanfare bekend als het orkest dat al musicerend op de maat van de muziek door de straten van een plaats trekt bij feestelijke gebeurtenissen. Tegenwoordig zijn sommige fanfareorkesten echter ontwikkeld tot volwaardige concertorkesten. Soms wordt de fanfare in één adem genoemd met een harmonie. Laatstgenoemd muziekensemble is echter uitgebreider qua bezetting, met name door toevoeging van houtblazers. Een brassband is dan weer een orkest met alleen koperen blaasinstrumenten. In de muziekopleidingen worden de drie soms samengebracht als HaFaBra's.
Nederland telt meer dan 2000 fanfare- en harmonieorkesten. Bert Haanstra maakte in 1958 een film over de fanfarewereld,

Samenstelling

Kenmerkend voor een fanfarekorps is dat er veel bugels in zitten. Een bugel is een bij het grote publiek vrij onbekend muziekinstrument met een relatief zachte, warme klank. De bugel lijkt op het eerste gezicht op een trompet, maar de trompet heeft een schellere, hardere klank. De uitvinding van de bugel wordt vaak toegeschreven aan Adolphe Sax, ook de uitvinder van de saxofoon.

Bezetting

Bugels (solo, 1,2,3)
Trompetten / Cornetten (1,2,3 of 1,2/1,2)
Hoorns (1,2,3 of 1-3,2-4)
Trombones (1,2,3) (trombones of ventieltrombones, eventueel bastrombone voor partij 3)
Baritons, Euphonium
(Bas) tuba's (Eb, Bb)
Sopraansaxofoon
Altsaxofoon (1,2)
Tenorsaxofoon
Baritonsaxofoon
Slagwerk (percussie)
Es-bugel: Veelal gezien als de sopraan-saxhoorn. Wordt meestal weggelaten, soms ingevuld met een es-cornet. De partij, mits aanwezig, is vaak vrijwel identiek aan de sop-sax partij.

Repertoire

Vanuit de oorsprong van het fanfarekorps heeft de fanfare zich in de laatste 40 jaar ontwikkeld tot een orkesttype met vele mogelijkheden waarvoor inmiddels veel originele muziek geschreven wordt. Tijdens het vierjaarlijkse Wereld Muziek Concours in Kerkrade worden de nieuwste ontwikkelingen op compositiegebied ten gehore gebracht.

Andere betekenissen

Het begrip fanfare wordt ook gebruikt om een muziekvorm of werk aan te duiden. Meestal betreft het dan een feestelijk op een drieklank gebaseerd stuk muziek dat door trompetten en/of hoorns wordt uitgevoerd, al dan niet begeleid door pauken. De fanfare komt in deze vorm voor in militaire orkeststukken en in orkestsuites. Voorbeelden van de fanfare als vorm komen ook voor in opera's van Claudio Monteverdi en Ludwig van Beethoven (Fidelio). Ook diverse symfonieën bevatten fanfaregedeelten, zoals Gustav Mahlers 1e en 3e symfonie. Ook komen in renaissancemuziek al vokale fanfares voor (zopals in Clément Jannequins La guerre).

Verder wordt het begrip fanfare ook gebruikt als aanduiding van een lange rechte ventielloze trompet, die voorkomt in zowel militaire als volksmuziekwerken. De Aïdatrompet is een voorbeeld van zo'n fanfaretrompet.

bron wikipedia