Naast pure percussieve instrumenten zonder een duidelijk gedefinieerde toonhoogte bestaan er ook slagwerkinstrumenten, die duidelijk een melodie of harmonie (akkoorden) kunnen voortbrengen, zoals:

Melodische slaginstrumenten

  • de marimba,
  • de vibrafoon,
  • het klokkenspel
  • het buisklokkenspel,
  • de xylofoon.

Een marimba is een aan de xylofoon verwant muziekinstrument uit de familie der idiofonen. Marimba's worden zowel in volksmuziek als in klassieke muziek gebruikt.

De marimba kan beschouwd worden als de alt- of basversie van een xylofoon. Een marimba heeft een veel warmere en vollere klank dan een xylofoon. Een 5-octaafs concertmarimba heeft een bereik van C2-C7, kleinere (makkelijker te vervoeren) marimba's hebben een veel kleiner bereik A3-C7.

De toetsen worden doorgaans gestemd met een boventoonverhouding 1:4:10 ofwel grondtoon, dubbeloctaaf en tripeloctaaf+terts. Eventueel kunnen zelfs de 3e en 4e boventoon gestemd worden. Het stemmen van marimbatoetsen gebeurt op dezelfde manier als bij een xylofoon door aan de onderzijde materiaal weg te vijlen/schuren.

De xylofoon is een muziekinstrument behorend tot het gestemde slagwerk dat bestaat uit een reeks houten staven die zijn opgehangen aan een op een frame gespannen touw. Onder iedere toets kan een resonator hangen om de grondtoon te versterken. Omdat de toonhoogte (onder andere) afhangt van de lengte van de toets zijn de laagste toetsen veel langer dan de hoogste (hetzelfde geldt voor de resonatoren). De concertxylofoon bestaat uit twee rijen staven: de achterste rij correspondeert daarbij met de zwarte toetsen van de piano en de voorste met de witte. Het instrument is daarmee chromatisch. Het instrument wordt bespeeld met stokken met een harde kop van rubber, hout of kunststof.

De naam komt van het griekse xylos, dat 'hout' betekent. Er zijn meer instrumenten die in de volksmond onjuist 'xylofoon' worden genoemd:

  • Vibrafoon
  • Marimba
  • Glockenspiel of Metallofoon
  • Balafoon (de Afrikaanse variant)

Onder andere in het Orff-Schulwerk is de xylofoon ook bekend, vaak heeft het instrument daar echter een beperkt bereik. De meeste xylofoons op scholen zijn niet chromatisch omdat de aanschaf daarvan nogal duur is. Er zijn verschillende stemmingen, zoals de sopraan- alt- en basxylofoon.

Een vibrafoon is een muziekinstrument in de categorie slagwerk. Het lijkt op een xylofoon en marimba (ook idiofonen), maar waar bij deze instrumenten op houten toetsen wordt geslagen om geluid voort te brengen, gebeurt dat bij de vibrafoon op metalen toetsen. Om het geluid op elk gewenst tijdstip te dempen, bevindt zich onder de toetsen een dempbalk. Door het pedaal van de vibrafoon met de voet in te drukken komt de dempbalk los van de toetsen waardoor je de duur van toon verlengt.

Onder de toetsen van de vibrafoon zijn resonantiebuizen gemonteerd. Bovenin de opening van deze buizen zit een plaatje dat met een motortje aan het draaien kan worden gebracht, waardoor een vibrato (trillend geluid) ontstaat. Hieraan dankt de vibrafoon dan ook zijn naam. De resonantiebuis is aan de onderkant dicht.

Wanneer met een daarvoor bestemde mallet op een optimaal gestemde vibrafoontoets wordt geslagen, produceert deze een aantal boventonen: de grondtoon, een dubbeloctaaf, en een tripeloctaaf met grote terts. In tegenstelling tot bij een fluit of snaarinstrument zijn de boventonen bij een vibrafoon niet uit zichzelf harmonisch. Ze moeten daar met veel moeite in gebracht worden door de toets aan de onderzijde op precies de juiste wijze uit te hollen.

Het aantal mallets waarmee wordt gespeeld varieert. Sommige vibrafonisten spelen met twee mallets, in ieder hand één. Maar veelal worden twee mallets per hand gebruikt. Hiermee is het dan ook mogelijk om akkoorden te spelen.

De vibrafoon wordt het meest gebruikt in de jazz en in latin. Desalniettemin wordt in harmonie-orkesten en in modernere klassieke muziek de vibrafoon ook gebruikt.

Het instrument werd in 1874 in de klassieke muziek geïntroduceerd door Camille Saint-Saëns: in zijn Danse macabre en ook in zijn acht jaar later geschreven Carnaval des Animaux (Fossiles) speelt de xylofoon een prominente rol. In beide werken wordt het instrument ingezet om botten te vertolken. De eerste symfonie waarin het instrument werd voorgeschreven was de 6e symfonie van Gustav Mahler uit 1904.